Speciaal onderwijs voor TOS

Als het nodig is kunnen kinderen naar het speciaal onderwijs voor TOS gaan. Dit heette vroeger cluster 2-onderwijs. Nu zijn het ‘instellingen voor auditief en/of communicatief beperkte leerlingen‘. Op deze scholen is veel kennis over TOS.

Hoe ziet het speciaal onderwijs voor TOS eruit? 

Er is in het speciaal onderwijs voor TOS veel aandacht voor het ontwikkelen van de communicatieve vaardigheden. De leerkrachten passen hun communicatie aan. Ze praten bijvoorbeeld langzamer of herhalen iets vaker. Er is ook veel visuele ondersteuning bij taal. Bijvoorbeeld ondersteunende gebaren of pictogrammen. Hierdoor kan je kind makkelijker meedoen en leren. Je kind wordt ook geholpen met praten. Dit doet je kind met de logopedist, de leerkracht en klasgenoten.  

De groepen op het speciaal onderwijs voor TOS zijn klein. Kinderen krijgen hierdoor veel persoonlijke aandacht. Op school werken orthopedagogen, logopedisten, (school)psychologen, maatschappelijk werkers, onderwijsassistenten en intern begeleiders met kennis over TOS. Je kind krijgt onder schooltijd logopedie.  

Het speciaal onderwijs voor TOS volgt de kerndoelen voor speciaal onderwijs. Voor veel vakken zijn deze doelen hetzelfde als voor regulier onderwijs. De kerndoelen omschrijven wat jouw kind aan het einde van de basisschool moet kennen en kunnen.

Welke speciale scholen voor TOS zijn er? 

Er zijn vier organisaties met speciale scholen voor kinderen met TOS: Auris, Kentalis, VierTaal en Vitus Zuid. Op de website van Simea staat een overzicht van alle scholen voor kinderen met TOS. Je kan ook makkelijk zoeken naar een school in de buurt.

Kan mijn kind naar het speciaal onderwijs voor TOS? 

Het speciaal onderwijs voor TOS maakt geen deel uit van Samenwerkingsverbanden. Ze vallen onder de Wet op Expertisecentra. Ze hebben eigen regels voor het toelaten van leerlingen. Om naar het speciaal onderwijs voor TOS te gaan heeft je kind een onderwijsarrangement nodig. In deze routekaart zie je welke stappen daarvoor nodig zijn. De vroegbehandeling helpt vaak bij de aanvraag van het onderwijsarrangement.  

Let op:

• Het onderwijsarrangement is tijdelijk. Elk jaar is er een evaluatie om te kijken of het speciaal onderwijs voor TOS nog past bij je kind. Is het advies dat je kind naar een andere vorm van onderwijs kan? Dan denkt de school mee over wat de beste keuze is. 

De vroegbehandeling kan goed helpen in de overgang naar school. Maar jullie hebben als ouders de regie in de overgang van de vroegbehandeling naar de basisschool. Jullie hebben contact met de vroegbehandeling en de basisschool. 

Wat doet de vroegbehandeling? 

• De vroegbehandeling brengt de behoeftes van jouw kind in kaart. 
• De vroegbehandeling denkt mee over welk onderwijs het beste zou kunnen passen bij jouw kind. 
• De vroegbehandeling helpt zo nodig met het aanvragen van een arrangement.  

Wat doen ouders? 

• Jij kent je kind het beste. Jouw ervaring en kennis neem je mee in de gesprekken met professionals.  
• Je gaat in gesprek met de professionals. Samen vinden jullie de beste plek voor je kind. 

Tips:

• Vraag eens aan andere ouders hoe zij de overgang naar school ervaren.  
• Als je iets niet weet, kan je altijd in gesprek met de professionals uit de vroegbehandeling. 
• Vraag aan de behandelaren van jouw kind hoe oud jouw kind (of na hoeveel maanden behandeling) moet zijn dat zij kunnen meedenken over een eventuele ondersteuning in het toekomstige onderwijs. Maak vooraf duidelijke afspraken wanneer de gesprekken hierover plaatsvinden. 

Sommige kinderen met TOS hebben extra ondersteuning nodig op school. Extra ondersteuning voor TOS kan worden aangevraagd bij een aanmeldpunt van instellingen voor TOS (dat heette vroeger cluster 2-onderwijs). Deze instellingen heten officieel ‘instellingen voor ondersteuning en onderwijs voor auditief en/of communicatief beperkte leerlingen’.  Bij het aanmeldpunt werkt een Commissie van Onderzoek (CvO). Zij gaan beoordelen welke ondersteuning het beste bij je kind past. 

Hoe kan ik mijn kind aanmelden? 

Er zijn vier organisaties met speciaal onderwijs voor TOS: Auris, Kentalis, VierTaal of Vitus Zuid. Elke organisatie heeft een eigen aanmeldpunt. Op deze site van Siméa kan je een aanmeldpunt in jouw regio zoeken. Op Allesovertos.nl vind je een overzicht van de aanmeldpunten.  

Als je kind nog niet op school zit, moet jij je kind aanmelden. Jij doet dan de aanvraag bij het aanmeldpunt. De vroegbehandeling kan je hierbij helpen. Overleg met de behandelcoördinator of teamleider van jouw kind wat zij hierin voor jou kunnen betekenen. Maak duidelijke afspraken met elkaar wie wat doet. Vraag ook aan de behandelaren van jouw kind wanneer een goed moment is om een aanvraag te doen. Dit verschilt per regio. 

Let op:

• Het aanmeldpunt werkt in elke regio net anders. Vraag aan de professionals van de vroegbehandeling hoe het precies in jouw regio werkt. 
• Heb je vragen of wil je meer informatie? Dan kan je zelf ook contact opnemen met het aanmeldpunt. 
• Als je kind nog niet is aangemeld voor een school moet jij de aanvraag doen. De vroegbehandeling kan jou hierbij ondersteunen. Overleg met de vroegbehandeling wat zij hierin voor jou kunnen doen. Maak duidelijke afspraken met elkaar.  

Wat doet de commissie van onderzoek?

De Commissie van Onderzoek (CvO) beoordeelt welke ondersteuning het beste past bij het kind. Hiervoor kijkt de CvO naar de vraag van de school (de ondersteuningsbehoefte) en de problemen die het kind op school ervaart door de TOS (de onderwijsbehoefte). In de CvO werken mensen met verschillende beroepen zoals spraak-taal deskundigen, gedrags-deskundigen en onderwijs-deskundigen. 

De CvO heeft informatie nodig om het besluit te kunnen nemen. Welke informatie dat is staat in de Siméa Richtlijn Toelaatbaarheid. De CvO verzamelt alle verslagen voor in het dossier. Soms moet er eerst meer onderzoek komen. Bijvoorbeeld als het dossier niet compleet is. Of als er informatie nodig is om een besluit te nemen, bijvoorbeeld over hoe het kind communiceert.  Dan komt een CvO-lid naar de behandelgroep om mee te kijken (dat noemen we een observatie).  

Het dossier wordt besproken in de CvO. De CvO beslist of het kind recht heeft op extra ondersteuning (ondersteunings-arrangement) of speciaal onderwijs (onderwijsarrangement voor cluster 2). De CvO neemt haar besluiten zorgvuldig en legt het besluit uit aan de school, de ouders en aan het kind. 

In Nederland zijn er vier CvO’s. Eén voor elke instelling met onderwijs voor kinderen met TOS. Zij werken samen in Siméa. Een overzicht van de instellingen voor speciaal onderwijs vind je hier. Informatie over de CvO vind je op de website van de instelling.   

Bekijk ook de animatie voor meer informatie over het toelatingsproces. 

Let op:

• De CvO werkt in elke regio net anders. Vraag aan de professionals van de vroegbehandeling hoe het precies in jouw regio werkt. 
• De regels voor zorg en de regels voor onderwijs verschillen. 
  Bijvoorbeeld: soms krijgt een kind wel naschoolse behandeling voor TOS (ZG-zorg). Maar heeft dat kind op school geen recht op extra ondersteuning vanuit het speciaal onderwijs.  
• Je kind heeft een diagnose (vermoeden van) TOS nodig.  
• Een arrangement of plaatsing in speciaal onderwijs is niet voor altijd geldig.  
• Ben je het niet eens met de beslissing van de CvO? En kom je er in een gesprek samen niet uit? Dan kan je een ‘second opinion’ vragen. 
• Je kunt ook gratis hulp inroepen van een onderwijsconsulent. Zij kunnen advies geven aan ouders, leerlingen, scholen of samenwerkingsverbanden. Ze kunnen ook bemiddelen. 
• De CvO blijft (op de achtergrond) betrokken als je kind een arrangement heeft. 
• Ondersteuning is mogelijk tot en met het MBO.

Wat is een arrangement? 

Een arrangement is niet één product. Het is een pakket van ondersteuning. Het pakket is afgestemd op wat jouw kind nodig heeft op school. Dat heet ook wel de onderwijsbehoefte.  

Wat voor arrangementen zijn er? 

• Ondersteuningsarrangement: 
  • Je kind volgt onderwijs op een reguliere basisschool, of  SBO-school of cluster 3 of 4-school.
  • Een ambulant begeleider (AB’er) of dienstverlener (AD’er) ondersteunt je kind en de school. Deze AB’er of AD’er hoort bij het speciaal onderwijs voor TOS. 

• Onderwijsarrangement: 
  • Je kind gaat naar een school voor speciaal onderwijs voor TOS (dat heette vroeger cluster-2 onderwijs). 

Wanneer krijgt een kind een arrangement? 

Het toekennen van een arrangement hangt af van: 

• de hulpvraag van een reguliere school. Dit heet de ondersteuningsvraag. 
• de ernst van de taalproblemen van jouw kind. 
• de onderwijsbehoefte van je kind. Kan je kind door de TOS het reguliere onderwijs (on)voldoende volgen? 

De regels staan in de Richtlijn Toelaatbaarheid. 

Hoe lang is een arrangement geldig? 

Een arrangement is tijdelijk. Elk jaar wordt bekeken of het arrangement nog steeds bij je kind past. Het is mogelijk dat het arrangement wordt aangepast. Misschien kan je kind hierdoor wisselen van regulier onderwijs naar speciaal onderwijs. Of andersom. Het is ook mogelijk dat je kind naar een andere vorm van speciaal (basis)onderwijs gaat. 

Let op:

• Arrangementen aanvragen gaat via het aanmeldpunt.
• De professionals uit de vroegbehandeling helpen vaak bij de aanvraag van een arrangement.
• Bij de haltes aanmeldpunt en CvO vind je meer informatie over het aanvragen en toekennen van een arrangement.

Als jouw kind een onderwijsarrangement heeft gekregen kan je je kind aanmelden voor school. 

School stelt een ontwikkelingsperspectiefplan (OPP) op. Hierin staat wat jouw kind op school nodig heeft. Het OPP beschrijft: 

• wat je kind nu kan en moeilijk vindt.
• op welke manier je kind ondersteuning krijgt.
• wat je kind gaat leren.
• wat je kind kan als het van school afgaat.  

School stemt met jullie af aan welke doelen school werkt en hoe. Het is belangrijk dat school het OPP tenminste één keer per jaar met ouders evalueert. 

Tips voor meedenken en praten over het OPP: 

• Jij beslist welke informatie de vroegbehandeling mag delen met school. 
• De school bespreekt met jou wat er in het OPP staat of je leest het OPP zelf. 
• Misschien mis je iets in het OPP of klopt er iets niet? Bespreek dit dan met school. 
• Ben je het eens met het OPP? Zet dan een handtekening onder het plan.  
• Zet alleen je handtekening eronder als je het OPP begrijpt en het er mee eens bent. 
• Op de site van Siméa staat nuttige informatie voor een gesprek over het opstellen van het OPP voor je kind.   

Mijn kind heeft vervoer nodig 

De scholen voor speciaal onderwijs voor TOS zijn vaak verder weg. Dit betekent dat je kind misschien met de taxi naar school moet gaan. Dit heet leerlingenvervoer. De gemeente regelt dit. Jij kunt bij de gemeente een aanvraag doen voor vervoer voor jouw kind. Bij elke gemeente is deze regeling anders. Lees hier de folder “Goed leerlingenvervoer in mijn gemeente”. Kijk op de site van jouw gemeente hoe je leerlingenvervoer moet aanvragen.  

Vaak hebben kinderen na de vroegbehandeling nog logopedie nodig. Op het speciaal onderwijs voor TOS is een logopedist aanwezig. Jouw kind krijgt op school logopedie. 

Wat doet de logopedist? 

• De logopedist kijkt vaak mee in de klas. Zij geeft tips en adviezen aan de leerkracht. Soms geven de leerkracht en de logopedist samen een vorm van groepsbehandeling. 
• De logopedist onderzoekt je kind. Bijvoorbeeld door taaltesten af te nemen.  
• De logopedist behandelt je kind. Bijvoorbeeld voor taal, spraak of stotteren.
• Werkt de logopedist één-op-één met je kind? Dan heet dat individuele behandeling.
• Haalt de logopedist meerdere kinderen uit de klas om samen te werken? Dan heet dat groepsbehandeling.  
• De logopedist geeft vaak huiswerk mee. Jullie kunnen dan thuis oefenen.  
• Soms geeft de logopedist jou ook advies hoe je thuis de taalontwikkeling van je kind spelenderwijs kan stimuleren.

Hoe meld ik mijn kind aan voor logopedie? 

Jij hoeft je kind niet aan te melden bij de logopedie. Dit gebeurt automatisch als je kind op school start. Je hebt een startgesprek met de logopedist.  

Wat als mijn kind start met logopedie? 

Bespreek met de logopedist wat de vroegbehandeling al heeft gedaan. Je kan ook het verslag van de vroegbehandeling delen met de logopedist. Daarnaast kan de logopedist van de vroegbehandeling met de logopedist op school bespreken wat er al is gedaan. Hiervoor moet jij toestemming geven.